Đề Đọc hiểu văn bản Nhớ mưa quê hương nằm trong bộ Đề Thi vào 10 trường THPT Nguyễn Tất Thành. Đề đọc hiểu bám sát chương trình học, có đáp án và thang chấm điểm chi tiết kèm theo ở bản word.
Đọc đoạn trích Nhớ mưa quê hương (Lê Anh Xuân)
[…]
Ôi đâu rồi những trò chơi tuổi trẻ
Những tàu chuối bẹ dừa, những mảnh chòi nhỏ bé
Những vết chân thơ ấu buổi đầu tiên
Mấy tấm mo cau là mấy chiếc thuyền
Mưa cuốn đi rồi.
Mưa chảy xuống dòng sông quê nội
Sóng nước quê hương dào dạt chảy về khơi,
Chở những kỷ niệm xưa, chìm lắng bốn phương trời.
Và ta lớn tình yêu hoà bể rộng
Cơn mưa nhỏ của quê hương ta đã sống
Nay vỗ lòng ta rung động cả trăm sông,
Ôi cơn mưa quê hương.
Mưa là khúc nhạc của bài ca êm mát.
Những đêm ta nằm nghe mưa hát mưa ơi
Nghe mưa đập cành tre, nghe mưa rơi tàu lá,
Thầm thì rào rạt vang xa…
Có lúc bỗng phong ba dữ dội
Mưa đổ ào như thác dồn trăm lối.
Giấc mơ xưa có chớp giật, sấm gầm,
Trang sử nhỏ nhà trường bỗng hoá mưa giông.
Nghe như tiếng của Cha Ông dựng nước,
Truyền con cháu phải ngẩng cao mà bước
Nghe như lời cây cỏ gió mưa.
Đang hát tiếp bài ca bất khuất ngàn xưa…
(Trích Nhớ mưa quê hương, Lê Anh Xuân, Thơ Việt Nam 1945 – 1975, NXB Tác phẩm mới, 1970, tr. 379-380)
Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích.
Xem lời giải
Đáp án: Đoạn thơ được viết theo thể thơ tự do, không ràng buộc về số câu, số chữ hay cách gieo vần, cho phép tác giả linh hoạt trong cách thể hiện cảm xúc và tư duy.
Câu 2. Nêu những hình ảnh khơi gợi những trò chơi tuổi trẻ xuất hiện trong kí ức cơn mưa quê hương của nhân vật trữ tình
Xem lời giải
Đáp án: Những hình ảnh gợi nhớ đến trò chơi tuổi thơ dưới mưa được tác giả nhắc đến đầy trìu mến như: tàu chuối, bẹ dừa, mảnh chòi nhỏ bé, vết chân thơ ấu, mo cau làm thuyền. Đó là những kỉ niệm ngọt ngào, mộc mạc gắn với khung cảnh đồng quê và những cơn mưa tuổi thơ.
Câu 3. Em hiểu nội dung của các dòng thơ sau như thế nào?
“Cơn mưa nhỏ của quê hương ta đã sống
Nay vỗ lòng ta rung động cả trăm sông”
Xem lời giải
Đáp án: Hai câu thơ thể hiện ý: Những cơn mưa quê hương tưởng như nhỏ bé nhưng đã in sâu vào tâm hồn người con xa xứ. Cơn mưa ấy mang theo tuổi thơ, những kỷ niệm đẹp đẽ và trở thành một phần thiêng liêng trong trái tim nhân vật trữ tình. Dù đã trưởng thành, đi khắp mọi miền đất nước, nhưng tiếng mưa quê nhà vẫn khiến tâm hồn anh rung động như sóng cả trăm sông ùa về – một cách nói giàu hình ảnh về tình yêu quê hương sâu sắc và vĩnh hằng.
Câu 4. Hiệu quả của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong những dòng thơ sau:
“Trang sử nhỏ nhà trường bỗng hoá mưa giông
Nghe như tiếng của cha ông dựng nước,
Truyền con cháu phải ngẩng cao mà bước”
Xem lời giải
Đáp án:
Biện pháp tu từ được sử dụng là so sánh: “mưa giông” được ví như “tiếng của cha ông dựng nước”.
Tác dụng của phép tu từ này là:
+ Nhấn mạnh sự dữ dội, hùng tráng của lịch sử dân tộc, tựa như những cơn mưa giông dội về trong tâm thức con người.
+ Thể hiện niềm tự hào về truyền thống đấu tranh oanh liệt của cha ông, gợi nên sự thức tỉnh và truyền động lực cho thế hệ hôm nay tiếp bước cha anh.
+ Góp phần làm tăng sức gợi cảm xúc, sức truyền cảm của đoạn thơ, kết nối hài hòa giữa thiên nhiên và chiều sâu tâm linh – lịch sử.
Câu 5. Từ suy ngẫm của tác giả trong hai dòng thơ Nghe như lời cây có gió mưa Đang hát tiếp bài ca bất khuất ngàn xưa, em hãy rút ra bài học về lẽ sống cho bản thân.
Xem lời giải
Đáp án: Hai câu thơ khép lại bài thơ không chỉ đơn thuần là sự cảm nhận tinh tế về âm thanh của thiên nhiên, mà còn mang ý nghĩa sâu xa về sự tiếp nối truyền thống hào hùng của dân tộc. Hình ảnh cây cỏ, gió mưa được nhân hóa như những thực thể đang thay con người tiếp tục ngân vang bài ca kiêu hãnh về lòng yêu nước, về tinh thần bất khuất của cha ông. Từ đó, em rút ra bài học rằng: là thế hệ tiếp nối, chúng ta không chỉ sống cho riêng mình, mà cần sống có trách nhiệm với lịch sử và truyền thống dân tộc. Mỗi người trẻ cần tự rèn luyện ý chí, nuôi dưỡng lý tưởng cao đẹp, biết sống nhân ái, biết quý trọng những giá trị văn hóa và tinh thần được truyền lại. Sống như thế, chúng ta mới thực sự xứng đáng là người con của đất nước, là hạt mầm bền vững trong bài ca bất tận về quê hương, dân tộc Việt Nam.
