Đọc hiểu văn bản Gửi mẹ của Chính Hữu | Đề đọc hiểu thi vào 10 THPT Nguyễn Thị Minh Khai

 Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

 Đặc điểm thể thơ tự do: không bị ràng buộc về số câu, số chữ mỗi dòng hay quy luật gieo vần. Thể thơ này cho phép biểu đạt cảm xúc linh hoạt, phù hợp với những tâm tình sâu lắng, mang tính tự sự như trong bài thơ “Gửi mẹ”.

 Bố cục 3 phần:

– Phần 1 (khổ 1–2): Người con nhớ mẹ, nhớ nhà và khắc họa sự tần tảo, hi sinh thầm lặng của mẹ.

– Phần 2 (khổ 3–5): Cảm xúc dâng trào của người con khi nhìn cảnh vật gợi nhớ mẹ, quê hương. Tình yêu mẹ hòa quyện với tình yêu đất nước.

– Phần 3 (khổ 6–7): Người con động viên mẹ, khẳng định lý tưởng chiến đấu cao đẹp và niềm tin vào ngày trở về bình yên.

 Mạch cảm xúc: bắt đầu từ nỗi nhớ nhà, nhớ mẹ – chuyển sang sự cảm thông, thấu hiểu và biết ơn mẹ – rồi dâng trào thành tình yêu quê hương đất nước, kết lại bằng lời hứa, lời nhắn gửi đầy lạc quan của người con với mẹ.

 Cảm hứng chủ đạo: cảm hứng về tình mẫu tử gắn bó sâu nặng hòa quyện với tình yêu quê hương đất nước trong kháng chiến.

 Chủ đề: Bài thơ thể hiện tình cảm yêu thương, biết ơn sâu sắc của người lính đối với mẹ – người đã hy sinh thầm lặng nơi hậu phương, đồng thời ngợi ca tinh thần chiến đấu cao đẹp vì Tổ quốc của người con.

 Thông điệp: Tình mẹ là điểm tựa tinh thần thiêng liêng giúp con vượt qua gian khổ nơi chiến trường; tình yêu gia đình luôn hòa trong tình yêu đất nước. Biết ơn, yêu thương và sẻ chia với cha mẹ chính là cách thể hiện trách nhiệm của mỗi người con.

 Hình ảnh người mẹ hiện lên qua các chi tiết:

– “Mẹ hiểu câu ‘Kháng chiến trường kỳ nhất định thắng lợi’” → mẹ hiểu lý tưởng lớn, cảm thông cho con.

– “Những đêm gió mưa dữ dội / Vẫn thắp hương cầu trời phù hộ bước con đi” → mẹ kiên cường, lặng lẽ yêu thương, lo lắng cho con trong từng giấc ngủ.

– “Từ tuổi lấy chồng mẹ ít khi vui” → mẹ hy sinh hạnh phúc cá nhân vì gia đình.

 Cảm nhận: Người mẹ hiện lên là biểu tượng của sự hy sinh, bao dung, âm thầm chịu đựng và trọn vẹn tình yêu thương. Mẹ không chỉ là người phụ nữ hậu phương mà còn là điểm tựa tinh thần cho người con trong kháng chiến.

 Câu thơ mang tính hình tượng cao, thể hiện sự đồng hiện giữa tình cảm với mẹ và tình yêu đất nước.

– “Nơi nào” là bất kỳ vùng đất nào mà người con đi qua trong hành trình chiến đấu.

– “Hiền” là sự dịu dàng, ấm áp, bao dung – như chính tình mẹ.

 Ý nghĩa: Dù ở đâu, người con cũng cảm nhận được sự thân thuộc, ấm áp như được mẹ chở che. Tình yêu mẹ là thước đo để cảm nhận sự hiền hòa, thân quen của đất nước. Tình mẹ – tình quê hương hòa quyện thành một nguồn sức mạnh tinh thần lớn lao.

 Câu thơ sử dụng biện pháp ẩn dụ để thể hiện tình mẹ và tình quê hương thông qua hình ảnh “mái nhà”, “bếp lửa”.

– “Mái nhà bình yên” tượng trưng cho quê hương, tổ ấm, sự chở che, nơi con người tìm thấy sự thanh thản và nương tựa.

– “Bếp lửa” là biểu tượng của người mẹ – gắn liền với hình ảnh lam lũ, tảo tần, sưởi ấm cả không gian sống lẫn tâm hồn.

 Tác dụng: Hình ảnh mang đậm giá trị biểu cảm, gợi nên sự ấm áp, gần gũi và thiêng liêng của mái ấm gia đình, của mẹ – tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho người con nơi xa.

 Trong cuộc sống hiện tại, trách nhiệm với cha mẹ cần được thể hiện qua những hành động cụ thể và chân thành:

– Yêu thương, kính trọng và biết ơn cha mẹ: Thể hiện qua lời nói lễ phép, sự quan tâm thường xuyên và biết lắng nghe.

– Chăm chỉ học tập, sống tốt: Đó là món quà thiết thực nhất để cha mẹ yên lòng.

– Sẻ chia công việc nhà, giúp đỡ cha mẹ từ những điều nhỏ nhất: như nấu cơm, dọn dẹp, hỏi thăm sức khỏe.

– Không làm điều gì khiến cha mẹ buồn lòng, biết lựa chọn lối sống đúng đắn, đạo đức.

 Trách nhiệm với cha mẹ không phải là điều xa xôi lớn lao, mà bắt đầu từ những hành động giản dị, chân thành mỗi ngày. Đó cũng là cách mỗi người con giữ gìn tình cảm thiêng liêng và nhân văn nhất trong cuộc đời.