Đề Đọc hiểu văn bản Cung oán ngâm khúc nằm trong bộ Đề Thi vào 10 trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm. Đề đọc hiểu bám sát chương trình học, có đáp án và thang chấm điểm chi tiết kèm theo ở bản word.
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Cung oán ngâm khúc (*)
(Trích)
“Trêu ngươi chi bấy trăng già?
Trao con chỉ thắm mà ra tơ mành!
Lòng ngán ngẩm buồn tênh mọi nỗi,
Khúc sầu tràng bối rối dường tơ.
Ngọn đèn phòng động đêm xưa,
Đài hoa tịnh đế (1) trơ trơ chưa tàn.
Mà lượng thánh (2) đa đoan kíp bấy,
Bỗng ra lòng ruồng rẫy vì đâu?
Bõ già tỏ nỗi xưa sau,
Chẳng đem nỗi ấy mà tâu ngự cùng?
Đêm phong vũ lạnh lùng có một,
Giọt ba tiêu thánh thót cầm canh.
Bên tường thấp thoáng bóng huỳnh,
Vách sương nghi ngút, đèn xanh lờ mờ.
Mắt chưa nhắp, đồng hồ đã cạn,
Cảnh tiêu điều ngao ngán dường bao.
Buồn này mới gọi buồn sao?
Một đêm nhớ cảnh biết bao nhiêu tình.
Bóng câu (3) thoáng bên mành mấy nỗi,
Những hương sầu phấn tủi bao xong!
Phòng khi động đến cửu trùng (4),
Giữ sao cho được má hồng như xưa.”
(Nguyễn Gia Thiều – thivien.net)
Chú thích:
(*) “Cung oán ngâm khúc là bài ca ai oán của người cung nữ có tài sắc, lúc đầu được nhà vua yêu chuộng, ái ân hết sức nồng nàn thắm thiết “mây mưa mấy giọt chung tình – đình trầm hương khoá một cành mẫu đơn”, nhưng chẳng bao lâu đã bị ruồng bỏ. Ở trong cung, nàng xót thương cho thân phận mình và oán trách nhà vua phụ bạc “chơi hoa cho rữa nhuỵ dần lại thôi”. Cung nữ khát khao muốn “đạp tiêu phòng mà ra” để trở về với cảnh đời “cục mịch nhà quê” thuở trước, nhưng nàng vẫn tiếp tục bị giam cầm trong cung điện vàng son, trong nỗi buồn đau sầu thảm và oán hờn chất chứa.” (Trích Wikipedia)
(1) đài hoa tịnh đế: Tịnh 並 là đôi, đế 蒂 là cái đế hoa, hai hoa cùng nở trên một đế, như sen một cọng nở hai hoa, hoa cúc, hoa lài một cọng nở hoa sinh đôi là điềm lành của sự vợ chồng đôi lứa. Hai ngọn đèn thắp cúng khi đầu lễ thành hôn, gọi là hoa chúc (đuốc hoa) ví như đôi hoa tịnh đế.
(2) thánh: chỉ vua.
(3) bóng câu: Là bóng con ngựa con, hoặc ngựa nhỏ mà mạnh, nghĩa bóng là bóng nắng.
(4) cửu trùng: (九重) là chín tầng, là nơi vua ở, chỉ vua.
Câu 1 (0,5 điểm). Em hãy xác định thể thơ của văn bản trên.
Câu 2 (0,5 điểm). Em hãy chỉ ra cách gieo vần và ngắt nhịp ở 4 dòng thơ cuối.
Cách gieo vần là gieo vần chân theo quy luật của thể thơ song thất lục bát. Dưới đây là cách ngắt nhịp của 4 dòng cuối:
- Bóng câu thoáng / bên mành mấy nỗi,
- Những hương sầu / phấn tủi bao xong!
- Phòng khi / động đến / cửu trùng,
- Giữ sao cho được / má hồng như xưa.
Nhịp điệu câu thơ giúp lột tả rõ cảm xúc trĩu nặng, giằng xé, đồng thời gợi nhịp sống buồn tẻ, lặng lẽ của người cung nữ nơi cung cấm.
Câu 3 (1,0 điểm). Em hãy cho biết yếu tố Hán Việt “thánh” được in đậm trong 2 câu thơ sau là từ đa nghĩa, đồng âm hay đồng nghĩa, vì sao em biết được điều đó?
“Mà lượng thánh đa đoan kíp bấy”
“Giọt ba tiêu thánh thót cầm canh.”
Từ “thánh” trong hai câu thơ là từ đồng âm. Dù phát âm giống nhau nhưng mỗi từ “thánh” mang một nghĩa khác nhau:
- “Mà lượng thánh đa đoan kíp bấy”: “thánh” ở đây là danh xưng chỉ vua.
- “Giọt ba tiêu thánh thót cầm canh”: “thánh” mang nghĩa là âm thanh trong trẻo, cao vút.
Việc sử dụng từ đồng âm trong ngữ cảnh phong phú như vậy làm tăng tính biểu cảm và nghệ thuật cho câu thơ.
Câu 4 (1,0 điểm). Em hãy cho biết vì sao người cung nữ lại ngao ngán cảnh vật xung quanh? Em hãy chỉ ra những câu thơ thể hiện tâm trạng ngao ngán cảnh vật của người cung nữ.
Người cung nữ ngao ngán vì cảnh vật trở nên quá tĩnh lặng, vô hồn, không còn sức sống hay niềm vui như xưa. Những cảnh vật quen thuộc giờ chỉ gợi lại nỗi cô đơn, bị ruồng bỏ và quên lãng. Cảnh và người như cùng chia sẻ một nỗi buồn sâu kín.
Những câu thơ thể hiện rõ tâm trạng ngao ngán đó là:
- “Mắt chưa nhắp, đồng hồ đã cạn,”
- “Cảnh tiêu điều ngao ngán dường bao.”
Hai câu thơ lột tả trọn vẹn cảm giác mỏi mòn, đơn độc giữa không gian cung đình lạnh lẽo.
Câu 5 (1,0 điểm). Qua văn bản trên, em có cảm nhận gì về cuộc sống của người cung nữ thời xưa nơi cung vàng điện ngọc. Từ đó, em hãy liên hệ giữa nội dung văn bản với tiêu đề “cung oán” của bài thơ.
