Đề Đọc hiểu văn bản: Bài thơ quê hương nằm trong bộ Đề Thi vào 10 trường THPT Võ Thị Sáu Đề đọc hiểu bám sát chương trình học, có đáp án và thang chấm điểm chi tiết kèm theo ở bản word.
Đọc văn bản sau:
Bài thơ quê hương
(Nguyễn Bính)
…Quê hương tôi có cây bầu cây nhị
Tiếng “đàn kêu tích tịch tình tang…”
Có cô Tấm náu mình trong quả thị,
Có người em may túi đúng ba gang
Quê hương tôi có ca dao tục ngữ,
Ông trăng tròn thường xuống mọi nhà chơi.
Một đĩa muối cũng mặn tình chồng vợ,
Một dây trầu cũng nhắc chuyện lứa đôi.
Con chim nhỏ cũng đau hồn nước mất
“Cuốc cuốc” kêu rỏ máu những đêm vàng
Chân ngựa đá cũng dính bùn trận mạc.
Theo người đi cứu nước chống xâm lăng.
Quê hương tôi có bà Trưng, bà Triệu
Cưỡi đầu voi, dấy nghĩa, trả thù chung.
Ông Lê Lợi đã trường kỳ kháng chiến,
Hưng Đạo Vương đã mở hội Diên Hồng.
Quê hương tôi có múa xoè, hát đúm,
Có hội xuân liên tiếp những đêm chèo.
Có Nguyễn Trãi, có “Bình Ngô đại cáo”.
Có Nguyễn Du và có một “Truyện Kiều”.
Quê hương tôi có Trường Sơn một dải,
Có Hồng Hà lại có Cửu Long Giang
Có Hà Nội có hồ Tây, hồ Kiếm.
Chợ Đồng Xuân bày đủ mặt hàng.
Quê hương tôi có sầu riêng, măng cụt
Lòng bưởi đào, lòng gấc đỏ như son.
Có gạo tám xoan thổi nồi đồng điếu,
Cam xã Đoài ai bóc cũng thơm ngon…
Cánh đồng nào cũng chôn vàng giấu bạc,
Bờ biển nào cũng chói ngọc ngời châu.
Có thanh quế ngửi qua là khỏi bệnh,
Có cây lim đóng cả một thân tầu.
Quê hương tôi có những người con gái
“Một ngày hai bữa cơm đèn…”
Cách sông cái cũng bắc cầu dải yếm,
Cho chàng sang đính ước chuyện nhân duyên.
Trong bụng mẹ đã từng mê tiếng hát;
Nên quê tôi ai cũng biết làm thơ.
Những trẻ nhỏ nằm nôi hay đặt võng,
Sớm hay chiều, đều mượn cánh cò đưa.
Khi có giặc những tre làng khắp nước,
Đều xả thân làm ngọn mác, mũi chông,
Những trai gái thôn Đông, xóm Bắc
Thoắt vươn vai thành những anh hùng…
(Hoàng Xuân, Nguyễn Bính – thơ và đời, NXB Văn học 2003)
Câu 1. Xác định thể thơ và đề tài của văn bản trên.
Thể thơ: Thơ tự do (không theo niêm luật chặt chẽ, các câu thơ dài ngắn linh hoạt).
Đề tài: Ca ngợi vẻ đẹp của quê hương đất nước từ văn hóa, thiên nhiên đến con người, truyền thống yêu nước và lịch sử dựng nước – giữ nước.
Câu 2. Liệt kê 02 hình ảnh có ở “quê hương tôi” trong khổ thơ đầu.
“Mẹ tôi tóc bạc da mồi
Trầu nhai móm mém… nụ cười răng đen”
Câu 3. Nêu tác dụng của phép liệt kê trong khổ thơ sau:
Quê hương tôi có Trường Sơn một dải,
Có Hồng Hà lại có Cửu Long Giang
Có Hà Nội có hồ Tây, hồ Kiếm.
Chợ Đồng Xuân bày đủ mặt hàng.
Phép liệt kê trong khổ thơ có tác dụng:
– Làm nổi bật sự đa dạng, giàu có về địa lý, văn hóa, kinh tế của đất nước: từ núi rừng, sông ngòi, đô thị đến chợ búa.
– Gợi niềm tự hào về quê hương gắn liền với các địa danh lịch sử và nổi tiếng.
– Tạo nhịp thơ đều đặn, gợi cảm giác tràn đầy, bao quát về vẻ đẹp toàn diện của quê hương.
Câu 4. Nêu cảm hứng chủ đạo của văn bản. Theo em, dấu hiệu nào thể hiện rõ nhất cảm hứng đó?
Cảm hứng chủ đạo: Niềm tự hào, yêu mến sâu sắc với quê hương đất nước.
Dấu hiệu thể hiện rõ nhất:
– Hình ảnh quê hương được thể hiện đa chiều: từ thiên nhiên, văn hóa dân gian (ca dao, cô Tấm, cây nhị…), đến các danh nhân, anh hùng dân tộc (bà Trưng, bà Triệu, Lê Lợi, Hưng Đạo Vương, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du…)
– Những câu thơ tràn ngập hình ảnh đẹp và ngôn ngữ giàu cảm xúc như “một đĩa muối cũng mặn tình chồng vợ”, “có cây lim đóng cả một thân tàu”.
– Nhịp thơ lặp lại “Quê hương tôi có…” vừa như một lời kể đầy trìu mến, vừa như khẳng định chân lý: quê hương là cái nôi nuôi dưỡng cả tâm hồn và truyền thống dân tộc.
Câu 5. Văn bản khơi gợi trong em tình cảm gì đối với nơi em đã sinh ra và lớn lên?
Bài thơ gợi lên trong em niềm tự hào và tình yêu thiết tha với quê hương – nơi không chỉ có cảnh sắc tươi đẹp, giàu truyền thống mà còn là nơi ghi dấu bao huyền thoại, anh hùng, nét văn hóa đặc trưng của dân tộc.
Em cảm thấy <strongtrân trọng hơn từng điều nhỏ bé và bình dị của quê hương: một món ăn, một câu ca dao, hay tiếng võng ru trẻ,… Bài thơ khiến em muốn giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa dân gian, sống có trách nhiệm hơn với quê hương – nơi đã nuôi lớn tâm hồn và nhân cách của mỗi con người.
