Đề Đọc hiểu văn bản Mẹ nằm trong bộ Đề Thi vào 10 trường THPT Phạm Văn Đồng Đề đọc hiểu bám sát chương trình học, có đáp án và thang chấm điểm chi tiết kèm theo ở bản word.
Đọc hiểu thi vào 10: bài thơ Mẹ của Bằng Việt
MẸ (Bằng Việt)
“ Con bị thương, nằm lại một mùa mưa
Nhớ dáng mẹ ân cần mà lặng lẽ
Nhà yên ắng, tiếng chân đi rất nhẹ,
Gió từng hồi trên mái lá ùa qua.
[…]
Con xót lòng, mẹ hái trái bưởi đào
Con nhạt miệng, có canh tôm nấu khế
Khoai nướng, ngô bung, ngọt lòng đến thế
Mỗi ban mai toả khói ấm trong nhà.
Ba con đầu đi chiến đấu nơi xa
Tình máu mủ mẹ dồn con hết cả,
Con nói mơ những núi rừng xa lạ
Tỉnh ra rồi, có mẹ, hoá thành quê!
(Trích: Mẹ *, Bằng Việt, in trong Tác phẩm chọn lọc, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội, 2010)
(* Bài thơ Mẹ có lẽ được nhà thơ Bằng Việt sáng tác vào năm 1970, vào thời điểm ông tham gia công tác ở chiến trường Bình Trị Thiên, với tư cách là một phóng viên chiến trường, tác giả bị thương phải nằm lại trong ngôi nhà của một người mẹ. Cảm động trước tình cảm của những người mẹ miền Nam nên ông đã sáng tác bài thơ Mẹ như một lời cảm ơn, tri ân người “mẹ” đặc biệt này).
Câu1: Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn văn bản?
Câu 2: Người mẹ trong đoạn thơ được khắc họa qua những hình ảnh nào?
Người mẹ hiện lên qua những hình ảnh đầy ân cần và giản dị:
– “Dáng mẹ ân cần mà lặng lẽ”
– “Tiếng chân đi rất nhẹ”
– “Mẹ hái trái bưởi đào”, “nấu canh tôm với khế”, “mỗi ban mai tỏa khói ấm trong nhà”
Đây là những hình ảnh bình dị mà sâu sắc, thể hiện người mẹ chu đáo, yêu thương và chăm sóc người con bị thương với tất cả tình cảm chân thành và lặng lẽ.
Câu 3: Nội dung của đoạn văn bản trên?
Đoạn thơ thể hiện tình cảm thiêng liêng, sâu sắc và đầy biết ơn của người lính dành cho người mẹ miền Nam – người đã chăm sóc, yêu thương anh như chính con ruột của mình trong thời gian anh bị thương nằm lại nhà.
Qua hình ảnh người mẹ ân cần, chu đáo, đoạn thơ ngợi ca vẻ đẹp của tình mẫu tử, đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, yêu thương, nghĩa tình giữa người dân miền Nam và người lính miền Bắc trong kháng chiến.
Câu 4: Phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ điệp và liệt kê trong đoạn thơ sau:
“Con xót lòng, mẹ hái trái bưởi đào
Con nhạt miệng, có canh tôm nấu khế
Khoai nướng, ngô bung, ngọt lòng đến thế
Mỗi ban mai toả khói ấm trong nhà”.
Biện pháp điệp ngữ “Con… mẹ…” và liệt kê các món ăn dân dã như “trái bưởi đào, canh tôm nấu khế, khoai nướng, ngô bung” được sử dụng hiệu quả nhằm làm nổi bật:
– Sự chu đáo, tận tình của người mẹ: Mẹ luôn quan tâm, để ý đến từng trạng thái cảm xúc, sức khỏe của người con, từ lúc “xót lòng” đến lúc “nhạt miệng”.
– Không khí ấm áp, thân thuộc của tình mẫu tử: Những món ăn quê đơn sơ được liệt kê không chỉ là vật chất mà còn là biểu hiện của tình cảm, là sợi dây kết nối mẹ và con.
– Hiệu quả biểu cảm cao: Điệp và liệt kê góp phần tạo nhịp thơ nhẹ nhàng, ấm áp, gợi nên khung cảnh gia đình đầy tình thương, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn sự xúc động và biết ơn của người con.
Câu 5: Em hãy nhận xét tình cảm của tác giả dành cho người mẹ qua đọan thơ trên?
Qua đoạn thơ, có thể thấy tình cảm của tác giả dành cho người mẹ là vô cùng sâu sắc, chân thành và đầy xúc động. Dù không phải là người mẹ ruột, nhưng bằng tình thương, sự chăm sóc tận tụy trong thời gian ông bị thương, người mẹ miền Nam ấy đã trở thành biểu tượng của tình mẫu tử thiêng liêng trong tâm khảm nhà thơ.
– Tác giả không chỉ biết ơn mà còn cảm phục sự lặng lẽ, hy sinh và tấm lòng bao la của mẹ.
– Tình cảm ấy còn là sự gắn bó, hòa quyện giữa người con và quê hương – nơi mẹ là hiện thân cho sự đùm bọc, yêu thương.
Từ tình mẹ, nhà thơ còn mở rộng cảm xúc thành tình yêu quê hương, đất nước, tình đồng bào Bắc – Nam son sắt trong những năm tháng kháng chiến.
Đó là một tình cảm đẹp, nhân văn, giàu giá trị thẩm mỹ và cảm xúc, góp phần làm nên chiều sâu xúc động cho bài thơ.
